Historia Gminy Celestynów

   Wzmianki o miejscowościach leżących na terenach Gminy Celestynów pochodzą jeszcze z XVI w. Wymieniane są tutaj wsie szlacheckie Dąbrówka, Lasek, Glina, Ostrów i Pogorzel. Z czasem na terenie Puszczy Osieckiej stopniowo powstawały Podbiel, Regut i Tabor. Celestynów jest osadą najmłodszą w całej gminie. Nazwa miejscowości pochodzi prawdopodobnie od imienia miejscowego karczmarza Celestyna, bądź też córki ówczesnego właściciela majątku Radzin - Celestyny Polakiewiczówny. Jednym z podstawowych czynników, które zdecydowały o intensywnym rozwoju Celestynowa, było zbudowanie Kolei Nadwiślańskiej łaczącej Kowel z granicą Prus Wschodnich, która biegła przez Chełm, Lublin, Dęblin, Warszawę i Mławę. Był  to najdłuższy szlak kolejowy Królestwa Polskiego. Dogodne połączenie oraz wspaniały mikroklimat, świeże i czyste powietrze sprawiły, że w latach trzydziestych ubiegłego stulecia Celestynów zaczął rozwijać się jako miejscowość letniskowa. Do dziś jego wspaniały mikroklimat zachęca do odwiedzenia. W 1942 roku oddano do użytku nową szkołę, o którą lokalna społeczność starała się od dawna, a której budowę rozpoczęto jeszcze przed wybuchem Drugiej Wojny Światowej. W Celestynowie organizowano tajne nauczanie na poziomie gimnazjum i liceum. Lasy wokół Celestynowa były w czasie Drugiej Wojny Światowej miejscem wielu działań zbrojnych ruchu oporu i lokalnej ludności. Organizowano na ich terenie akcje dywersyjne, wykolejano pociągi. Jedną z najbardziej znanych jest “Akcja pod Celestynowem". Nazwa ta odnosi sie do akcji zbrojnej, jaką przeprowadził, 20 maja 1943 roku, oddział dyspozycyjny kedywu Komendy Głównej Armii Krajowej kryptonim ,,Motor 30'' dowodzony przez kpt. Mieczysława Kurkowskiego ps. ,,Mietek". Zastepcą dowódcy był pchor. Tadeusz Zawadzki ps. ,,Zośka". W akcji wzięło udział 45 uczestników, z czego zdecydowaną większość stanowili harcerze z grup szturmowych. Odbito wtedy 49 polskich więźniów przewożonych z więzienia w Lublinie do obozu zagłady w Oświęcimiu. Wydarzenie to uczczono tablicą pamiątkową obok budynku stacyjnego. Zostało również opisane w książce Aleksandra Kamińskiego "Kamienie na szaniec”. W centrum Celestynowa, przy placu im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Celestynowie można zobaczyć pomnik w postaci krzyża z rozpiętą flagą narodową i orłem. Pomnik upamiętnia osoby, które zginęły w dwóch publicznych egzekucjach na terenie Celestynowa oraz podczas bombardowania okolic stacji PKP. W sąsiedztwie niestrzeżonego przejazdu kolejowego pod Celestynowem znajduje sie ogromny głaz - pomnik upamietniający akcję dywersyjną. Jedną z pierwszych akcji przeprowadzonych przez oddział Porucznika Józefa Czuma ps. "Skryty". W miejscu tym, w nocy z 11 na 12 grudzia 1943 r., wysadzono i ostrzelano pociąg z niemieckim wojskiem, tzw. Urlaubzug. W Dąbrówce natomiast można znaleźć tablicę uwieczniająca nazwiska mieszkańców, którzy jesienią 1944 r. zostali zrekrutowani do II Armi WP. Z terenu całej gminy Celestynów na front wyruszyło 70 młodych mężczyzn, w tym 11 z Dąbrówki.

DĄBRÓWKA
    Nazwa miejscowości, która od 1952 roku należy do gminy Celestynów, pochodzi od słowa debra (wąwóz, jar – w języku słowiańskim). W powszechnej świadomości wywodzi się jednak od małej dąbrowy - zarośli dębowych. Leży ona w rozległej, lecz płytkiej kotlinie u zbiegu dróg Karczew – Kołbiel i Glina – Celestynów. W XIX wieku wieś należała do parafii Karczew położonej w gminie Otwock, nosiła wtedy nazwę Dąbrówki Starowiejskiej.
 

DYZIN
    Do gminy Celestynów należy od 1952 roku.
 

GLINA
    Nazwa wsi związana jest z pokładami gliny eksploatowanej przez okolicznych mieszkańców. Podobnie jak inne wsie Glina od 1952 roku przynależy do gminy Celestynów. Pierwotnie była częścią gminy Otwock. Przez krótki okres czasu mieszkała tu pisarka Maria Dąbrowska.

JATNE
    Wieś pierwotnie wchodziła w skład parafii Glinianka w gminie Kołbiel. W skład gminy Celestynów weszła w roku 1952.

LASEK
    W 1884 roku zamieszkana była przez 3 mieszkańców i nosiła wtedy nazwę Lasek Otwocki. Należała wówczas do parafii Karczew wchodzącej w skład gminy Otwock. Od 1952 roku podobnie jak inne prezentowane miejscowości weszła w skład gminy Celestynów. Na terenie wsi położony był majątek „Skarbonka” należący do profesora Edmunda Jankowskiego.

OSTROWIK
    Nazwa wsi pochodzi od słowa ostrów oznaczającego porośniętą wyspę na jeziorze, rzece lub bagnach. Wchodzącą w skład parafii Glinianka wieś i folwark zamieszkiwało w 1827 roku 22 mieszkańców.

OSTRÓW
    Wieś włościańska. Tak jak Ostrowik, miejscowość należała do parafii Glinianka powiatu Otwockiego. W skład gminy Celestynów weszła w roku 1952.

PODBIEL
    Jest to najniżej położona wieś gminy Celestynów położona wzdłuż wiekowego traktu z Kołbieli do Osiecka. Istniała już w XVIII stuleciu. Nazwa wywodzi się od słowa biel oznaczającego wygląd bagna na wiosnę. W pobliżu wsi położony jest obszar Bagna Całowanie będący najcenniejszą przyrodniczo częścią gminy Celestynów. Na tym terenie dokonano odkrycia archeologicznego dokumentującego najstarsze na Mazowszu ślady osadnictwa (pochodzące z końca epoki lodowcowej). W dziewiętnastym i dwudziestym stuleciu nastąpił rozwój osadnictwa na terenie wsi Podbiel. Tak jak większość wsi, Podbiel należy do gminy Celestynów od roku 1952.

POGORZEL
    Jest to jedna z najstarszych wsi gminy Celestynów, notowana już w 1639 roku. Była wówczas własnością biskupstwa poznańskiego. Nazwa jest prawdopodobnie dokumentem powstania wsi, oznaczającą miejsce osadnicze powstałe na terenie wypalonego lasu. W XIX stuleciu (dane z 1827 r.) zamieszkiwana była przez 78 mieszkańców i stanowiła wtedy centrum wytwórcze, gdzie funkcjonowała smolarnia, cegielnia i kopalnia torfu. Wchodzi w skład gminy Celestynów od 1952 roku.

PONURZYCA
   Najwyżej położona miejscowość w gminie. Składa się z kilku odrębnych kolonii rozrzuconych w zagłębieniach terenu oddzielonych pasmami lasów. Specyficzne położenie jest źródłem nazwy wsi wywodzącej się od słowa nurzać się. Należy do gminy Celestynów od roku 1952. Została włączona w 1973 roku do gminy Osieck, jednak powróciła ostatnio do Celestynowa.

REGUT
    Miejscowość założona w XVI wieku jest obok Zabieżek najstarszą wsią gminy. Jak wskazuje nazwa wywodząca się z łacińskiego słowa regalis wieś należała do dóbr królewskich. W XIX wieku wieś zamieszkiwało 186 mieszkańców (dane z 1827 r.).

STARA WIEŚ
    Jedna z najmłodszych wsi w gminie położona jest w Lasach Celestynowskich. Rozwinęła się wokół przystanku Kolei Nadwiślańskiej. Należy do gminy od 1955 roku. Nazwa wskazuje na przynależność do klucza Zamoyskich ze Starej Wsi (będącej obecnie częścią Kołbieli).

TABOR
    Powstał w XVIII wieku na terenach karczowanych przez jeńców tureckich, czego pamiątką jest nazwa wsi pochodząca od słowa tabar, oznaczającego topór. W XIX stuleciu istniały dwie wsie o tej nazwie podzielone sztucznie przez granicę powiatów otwockiego i garwolińskiego. W czasie powstania styczniowego w okolicznych lasach działała partyzantka powstańcza. Wchodzi w skład gminy od 1952 roku.

ZABIEŻKI
    Jest to najstarsza obok Reguta miejscowość pochodząca z XVI wieku. Do gminy Celestynów należy od roku 1973. Stacja Kolei Nadwiślańskiej założona została w 1877 roku. W czasie II Wojny Światowej przeprowadzono tu kilka akcji zbrojnych.